Voorwoord: De winter haalde in 2016 nooit zijn niveau, in tegenstelling tot het winternummer van Hard gras. De namen van Carolina Trujillo, Frank Heinen, Erik Brouwer, om er een paar te noemen, een toevallige selectie in een toevallige volgorde, staan daar borg voor. We horen veel over vluchtelingen en over de angst voor de mannen onder hen. Dan kennen de mensen de gezusters Trujillo nog niet die in de jaren zeventig onder moeders paraplu het Uruguayaanse bewind waren ontvlucht. De zusjes overleefden de Nederlandse provincie vooral door er meteen op te slaan als iets hun niet beviel. Niet praten, eerst beuken.
Van vechten is geen sprake in het verhaal van Arthur van den Boogaard die zeven moeders en één vader bezocht om te vragen naar herinneringen aan de eerste levensdagen van hun kinderen, latere voetballers. Erik Brouwer beschrijft het tragische leven van George Best. Erik zou Brouwer niet zijn als zijn zoektocht niet veel meer heeft opgeleverd dan tot nu toe in Nederland is gepubliceerd. We hebben twee stukken van buitenlandse topschrijvers: Javier Marías over Messi en Dario Voltolini over Platini. Deze inleiding klinkt soms misschien als het blazen van de eigen loftrompet. Mocht dat zo zijn, dan is het slechts een gevolg van ons enthousiasme over de kwaliteit van de verhalen die we keer op keer binnen krijgen.

Voorwoord: Van het geheim van het Duitse voetbal maken de Duitsers geen geheim. Ze gebruiken hun hersens, laten ze weten. Daarom zal het nog wel even
duren voordat het Nederlandse voetbal op les gaat bij de buren. Hersens is in Zeist een fenomeen waar men zich als laatste aan vast zal klampen. Schrikt de Nederlandse voetbalwereld zich al een hoedje van het gebruik van statistieken, gooi er nog een goed stel hersens bovenop en in de Zeister bossen verschuilen ze zich vlug achter een boom. Wie de hersens wel gebruiken, de Duitsers dus, worden al snel wereldkampioen, of spelen sowieso een halve finale zoals Duitsland in 2006 en 2010. In 2014 waren ze te sterk voor iedereen, dankzij de door Klinsmann in 2004 op gang gebrachte ontwikkeling.
Michiel de Hoog, bekend van zijn stukken voor De Correspondent, zette al zijn in de loop van de jaren bijeengegaarde kennis op een rij, wat een
stuk heeft opgeleverd dat we zonder overdrijving en in schamel Duits een eyeopener willen noemen. Roger Schmidt, Thomas Tuchel, Joachim Löw, Jürgen Klopp en de pas negenentwintigjarige Julian Nagelsmann van Hoffenheim zijn de nieuwe boegbeelden van deze vreedzame revolutie van het intellect.

Voorwoord: Toen in juli bij Penguin het e-book Pray verscheen, Nick Hornby's terugblik op het afgelopen voetbalseizoen in de Premier League, lag het voor de hand dat wij ons best zouden doen de Nederlandse rechten te bemachtigen. Nick is een oude vriend, in 1994 een van de eerste door ons benaderde schrijvers voor Hard gras en sinds Fever Pitch (1992) heeft Hornby niet meer zo uitgebreid over voetbal geschreven. In dit nummer staat een voorpublicatie uit het binnenkort onder het Hard gras logo te verschijnen e-book. Hornby schrijft in zijn bedrieglijk eenvoudige parlandostijl nog altijd even indrukwekkend goed en empathisch over voetbal als toen en wij zijn er trots op de Nederlandse tekst te mogen uitbrengen. Nog meer goed nieuws uit Londen: op een feestje daar vertelde een van de aanwezige studenten aan een vriendin van Hard gras, dat hij bijna Nederlands was gaan studeren om ons voetbal beter te kunnen begrijpen. David Winner en Simon Kuper waren zijn helden en hij beheerde samen met een vriend een blog dat heette. We lazen het blog en waren onder de indruk van de kwaliteit. Daarom vroegen we aan Samuel Goff en James Coleman om voor ons over het EK te schrijven. Op zijn manier deed Herman Koch dat ook: hij leverde een geweldig stuk en bewijst hier tussen Engelsen dat zijn mooie kritieken in The Guardian en The Times voor het onlangs in Engeland verschenen The Diner zijn talenten als schrijver recht hebben gedaan. Marcel van Roosmalen zette de zogenaamde Oranjegekte in het perspectief dat het verdient. Van Roosmalen lezen is je permanent afvragen: hoe doet hij het? Wat is het geheim van de grappigste schrijver van het land? Het antwoord ligt ergens tussen eenvoud en spelvreugde.

Voorwoord: In Hard gras 102 wederom een artikel van Carolina Trujillo. Ze had ons hart al gestolen met een verhaal over haar vriendje Suárez, opa Píriz en de Aap Gambetta. In dit nummer schittert ze opnieuw met haar oorspronkelijkheid, intelligentie en humor, dat alles in een stijl zo helder als de ogen van Anouk Hoogendijk. Annemarie Postma tekende dialogen op die ze voerde met Vivianne Miedema. Een vergelijking met Harold Pinter zou zich kunnen opdringen. Emeritus hoogleraar Kees van der Pijl suggereert dat de Israëlische regering achter de aanval op Blatter zit. Op het eerste gezicht is het een onwaarschijnlijke aanname, door de Guardian op 12 juni een 'conspiracy theory' genoemd, die door Van der Pijl evenwel steeds aannemelijker wordt gemaakt. Als hij gelijk heeft staat de redactie in deze vierkant achter Blatter. Sinds 1958 vragen Britten zich af hoe goed de bij de vliegramp van München omgekomen Duncan Edwards had kunnen worden. Hetzelfde geldt nu voor Adrian Doherty. Erik Brouwer schetst het tragische leven van de oud- United voetballer. Zou hij beter dan Giggs zijn geworden of zelfs een grotere legende dan George Best? Deze maand is Adrian vijftien jaar dood. Hij werd 26 jaar.

Voorwoord: Na een terugkeer uit Qatar van Judith Spiegel had ze voor ons het allereerste, bij een Indiër met ondernemingszin, gekocht merchandising artikel van de WK 2022 meegenomen. Het poppetje van een sjeik. 'Nu nog een verhaal over een sjeik en we kunnen het poppetje gebruiken voor de cover van Hard gras,' zeiden we tegen haar. 'Dat komt goed uit. Ik woon in Koeweit naast een sjeik die de broer is van de machtigste sjeik in de internationale sportwereld,' zei ze. De rest lezen we vanaf pagina zes. Mark van den Heuvel ontdekte dat Davy Klaassen al sinds zijn kleuterjaren bevriend is met een jongen die nu bij Volendam voetbalt, Kevin van Kippersluis. Het leidde tot een grappig verhaal waarin Davy blijkt te koken voor Kevin en andere vrienden uit Hilversum. Gezonde pizza's en de fameuze salade Davy-speciaal. Zo is Paul Newman ook begonnen in de voedingsindustrie. David Endt schreef op ons verzoek over zijn droomclub Internazionale Milaan. Nostalgie en een haarscherpe analyse van nieuwe financiële sluiproutes in het door Financial Fairplay beheerste topvoetbal, gaan hand in hand, geschreven in de meeslepende stijl van de grote kenner van het Italiaanse voetbal.

Carolina Trujillo onderzoekt de oorsprong van het misverstand rond de uitdrukking 'En un momento dado', die door veel Nederlanders wordt toegeschreven aan Johan Cruijff. Er wordt onthuld wie aan de basis stond van de 0-5 overwinning van Cruijff en Michels op Real Madrid. Een tweede keer Cruijff in Hard gras.

Voorwoord: Elke Hard gras met een verhaal van Carolina Trujillo erin, is geslaagd. Haar zoektocht naar de oorsprong van het misverstand rond de uitdrukking 'En un momento dado', die door veel Nederlanders wordt toegeschreven aan Johan Cruijff, is zoals al haar stukken geweldig geschreven, met humor, hartstocht en zonder compromis. Een tweede opvallend artikel is dat van Jaap de Groot over zijn vader Theo, de oud-speler van Ajax 1, vriend van Rinus Michels, Rolf Leeser en Cor van der Hart. Het verhaal gaat over de blijvende vriendschap van oud-spelers, over loyaliteit en over een foto met Theo de Groot en Manus Cruijff. En er wordt onthuld wie aan de basis stond van de 0-5 overwinning van Cruijff en Michels op Real Madrid. Wie dit stuk leest begrijpt meer van de niet altijd even logische, onvoorwaardelijke steun van Jaap de Groot, chef-sport van De Telegraaf, aan Johan Cruijff. Twee keer Cruijff in Hard gras bewijst dat in de geschiedschrijving van het Nederlandse voetbal de naam van Johan Cruijff nooit meer is weg te denken, of het nu gaat om Zuid-Amerikaanse literatuur of de vader van Jaap de Groot.

Voorwoord: Over Johan Cruijff is zoveel moois gezegd dat wij ons hier voornamelijk beperken tot een groot analytisch stuk van David Winner, dat hij in een iets andere versie begin maart publiceerde op Bleacherreport, een gerenommeerde Amerikaanse website. Gary Lineker twitterde zijn bewondering 'fascinatingly brilliant', evenals Jordi Cruijff. Het stuk leverde Winner meer dan honderdduizend views op. Het is dan ook steengoed. Het omslag is een schilderij van Emo Verkerk uit 2004. Verkerk wordt, zeker sinds zijn tentoonstelling van 2015 in het Haags Gemeentemuseum, alom beschouwd als de grootste levende portretschilder van ons land. We zijn vereerd dat hij ons toestemming heeft gegeven om dit schitterende schilderij te gebruiken. Nog meer goed nieuws is het vijfde verhaal van Carolina Trujillo. Ze heeft een groeiende hoeveelheid fans die ons aansporen om in elk nummer een stuk van haar te publiceren. Dat beloven we, zolang ze blijft inleveren. Zijn debuut voor ons maakt James Montague, een reizend journalist van o.a. de New York Times. Hij volgt al jaren de voormalig Amerikaanse bondscoach Bob Bradley, die tegen wil en dank in de Egyptische revolutie belandde. Verder prachtige verhalen van Erik Brouwer, Frank Heinen, Thijs de Boer en Arthur van den Boogaard.
Meestal vatten wij dit alles samen in één woord: topnummer.

Met bijdragen van Flip Joos, Lize Spit, Els Maes, Joost Vandecasteele en Herman Brusselmans. Wat lag er meer voor de hand dit nummer van Hard gras open te stellen voor onze collega's uit België, een land waar ze wél kunnen voetballen en mooi schrijven op de koop toe. Dankzij Ivo Victoria maakten we ook kennis met Vlaamse auteurs van wie we nog niet hadden gehoord. Dat lag aan ons provincialisme, aan onze vooral naar binnen gekeerde blik, niet aan hun capaciteiten. Als er iets blijkt uit deze 'België special' is het de overdaad aan schrijftalent die er in Vlaanderen schuilgaat. Nou ja, schuilging. Alleen al door deze bijzondere aflevering van Hard gras hopen wij op een prachtig EK voor de Belgen. Op hogeschool-staaltjes van de opgebloeide Hazard, op de flonkering van Kevin de Bruyne en op Jan Vertonghen die we uit wanhoop als iemand van ons beschouwen. Wat ons nog het meest is bevallen aan deze samenwerking was het enthousiasme van de deelnemers. Ook zo fijn: geen kapsones. Wij kunnen op voetbal- en schrijfgebied veel leren van de Belgen.

Informatie in woord en beeld over de geschiedenis van het voetbalelftal van het Algerijnse bevrijdingsfront Front Libération de Nationale (FLN), het officieuze nationale elftal van een 'Vrij Algerije' (1958-1962). Voorwoord: In het Algerijnse elftal spelen prachtige voetballers als Brahimi, Bentaleb, Ghezzal van Lyon en de geniale Riyad Mahrez. Uit de generatie van 1982 herinneren we ons Belloumi en de levende legende Rabah Madjer (van de hakbal tegen Bayer). De vaders en grootvaders van die Algerijnen kennen we nauwelijks. Van 1958 tot 1962 waren de Algerijnse internationals collectief geschorst, gedwongen als ze waren door de Algerijnse regering in ballingschap om een nieuw nationaal voetbalelftal te vormen. De FIFA greep in zodat Algerije vooral moest voetballen tegen andere outcasts, meestal afkomstig van achter het IJzeren Gordijn. Rory de Groot, de theatermaker die twee keer voor het eerste van Feyenoord speelde, ging op zoek naar het ontstaan van dit fameuze FLN-elftal van de revolutie, samengesteld uit grote Algerijnen van de Franse competitie als Zitouni en Mekhloufi. Voor ons onbekende namen die inhoud kregen bij het lezen van deze meeslepende zoektocht naar een vergeten geschiedenis. Met als toegift de anekdote over de poging in 1987 van Johan Cruijff om Madjer naar Ajax te halen.

Voorwoord: Interview met Davod Lagercrantz over beststeller IK, ZLATAN (Ibrahimovic). Verhalen van o.a. Carolina Trujillo, Pieter van Os en John Schoorl
Iedereen die schrijft kent de schaamte. De meesten houden hem stil. Carolina Trujillo deelt haar gevoelens met iedereen. Zo hoorden we haar
hier in de redactiekeuken zich verontschuldigen tegen het koffieapparaat dat ze haar verhaal niet twee weken had mogen laten liggen ter bezinking
en overweging. 'Ik WEET dat je verhalen moet laten liggen en er na een hele tijd weer naar kijken om te weten waar je het over hebt en als je dat
niet doet, ga je op je bek. Dat WEET ik. Ik heb die fout al gemaakt. Vaak genoeg om het te WETEN.' Een debutant in dit nummer, Pieter van Os, schreef het mooie stuk over Blaszczykowski. Het moet de eindredactie van het hart dat de namen van Poolse voetballers er spellingtechnisch niet op vooruit gaan: Lato, Deyna, Boniek, zelfs Lubanski konden ze allemaal in één keer goed schrijven. De naam van Blaszczykowski komt in het stuk 48 keer voor.

Wanneer we ons verhouden tot kunst wordt het kunstwerk vaak als een passief object voorgesteld waar we óver spreken, nadenken, reflecteren en discussiëren. Thijs Lijster stelt tegenover het denken over kunst van de traditionele esthetica een denken dóór kunst. Zijn uitgangspunt is dat kunst?terugdenkt?: het kunstwerk is een vorm van denken, letterlijk een denkvorm of denkbeeld, een ding-dat-denkt. Dit heeft ingrijpende gevolgen voor ons begrip van kunst, voor de praktijk van de kunstkritiek en voor de relatie tussen filosofie en kunst. Anders gezegd: voor het kijken, het proeven en het denken. 0Hoe we kunnen denken door kunst laat Lijster zien door werk van kunstenaars als Maarten Baas, Marina Abramovic en Damien Hirst te verbinden aan oude en hedendaagse denkers als Michel de Montaigne, Walter Benjamin en Boris Groys. Meer dan alleen aan kunst raken deze essays aan uiteenlopende onderwerpen als de moderne ervaring van tijd, zelfhulp, post-truth, financieel kapitalisme en het antropoceen.

Autobiografie van de Nederlandse advocaat (1954).

Toespraak en gedicht t.g.v. de Nationale Herdenking op 4 mei 2002 te Amsterdam.

Bevat teksten uitgesproken bij de uitreiking van de  Verzetsprijs aan Dubravka Ugresic - en bij de presentatie van Bill Mincos boek -Koude voeten-. Het relaas van een joodse scholier uit het Geuzenverzet. 

3. Filmkunst als vlucht uit en overwinning van de werkelijkheid; 4. De 'film noir' ; 5. De aantrekkingskracht van de western